Ons uitgangspunt in dit themanummer van Pedagogiek in Praktijk is dat digitale media op allerlei manieren door onze levens kronkelen. Het zijn grote veranderingen in onze omgeving en die vragen onze aandacht. Vandaar dit themanummer: Opvoeden in een multimediale wereld. Bij het samenstellen van dit nummer werd maar weer eens duidelijk dat we niet de enigen zijn die schrijven en praten over digitalisering en mentaal welbevinden, het al dan niet verbieden van telefoons, sociale media, de invloed van AI, techbedrijven... en wat allemaal niet meer?! Veel discussie over de veranderende omgeving, discussies waarin soms een pedagogische invalshoek te bespeuren is, maar lang niet altijd.

Remco Pijpers houdt zich al ruim vijfentwintig jaar bezig met de invloed van digitale technologie op kinderen en jongeren. In een interview met Daphne Clement pleit hij ervoor om die technologie meer op tafel te leggen en te bevragen. Het gesprek over opvoeden en onderwijzen in een digitale samenleving ziet hij als een gedeelde verantwoordelijkheid, waarbij we de pedagogische stem duidelijker mogen laten horen.

Van peuter met tablet tot puber met smartphone: schermen zijn niet meer weg te denken uit het leven van kinderen. Professionals in kinderopvang, onderwijs en jeugdzorg zien dagelijks de kansen én valkuilen van schermgebruik door kinderen. Maar hoe begeleid je kinderen in een wereld vol digitale verleidingen, algoritmes en sociale media? De nieuwe Richtlijn gezond schermgebruik biedt vier pijlers met adviezen die toepasbaar zijn in verschillende opvoedsituaties.

Kunstmatige intelligentie is overal, ook in het onderwijs, en is in korte tijd explosief gegroeid. Ook het aantal publicaties erover is explosief gegroeid. Iedereen lijkt iets te willen zeggen over wat er gaande is. Daarbij staat vooral kunstmatige intelligentie zelf centraal. In deze bij drage kijkt Gert Biesta naar de andere kant. Hij verkent welke pedagogische vragen er spelen en hoe we daar in het onderwijs zinvol aandacht aan kunnen besteden.

Voor veel jongeren is dit dagelijkse kost: net uit school plof je op de bank, moe van een lange dag, comfortabel onderuitgezakt, eindelijk thuis. Je pakt je telefoon en oortjes erbij, tijd om even te scrollen op TikTok. In de verte hoor je je vader iets vragen, vast aan je zusje. ‘Halloooo, hoe was het op school? Doe eens niet zo ongezellig. Doe die telefoon weg.’ Je vader staat geïrriteerd voor je neus. Dat ben je nu ook, zuchtend leg je je telefoon neer. Discussie heeft geen zin, hij begrijpt het toch niet.

Rond etenstij d klinkt het in talloze gezinnen: ‘Nog tien minuten, ik móet het laatste potje nog afmaken!’ Achter een dichtgetrokken slaapkamerdeur juicht of vloekt een tiener tijdens een spannend Fortnite-gevecht. Ondertussen kloppen de ouders aan bij de pedagogisch professional: ‘Moeten we ons zorgen maken…?’

In een aankondiging voor een bij eenkomst over gezond schermgebruik waar ik zou spreken, stond de vraag centraal: wat belemmert ouders om een rol te pakken bij mediaopvoeding? Iemand reageerde onder de post: ‘Verslaving belemmert hen…’ Daar kon ik niks tegen inbrengen. Maar toch is cynisme het laatste wat we nodig hebben.

De komst van AI-chatbots wordt in het onderwijs gepresenteerd als een unieke kans: ze maken ‘versneld leren’ mogelijk, ‘gepersonaliseerd leren’ zelfs, en ze zouden iedere leerling onbeperkte persoonlijke aandacht geven. In de VS is dit geloof zo sterk dat scholen door de overheid worden aangemoedigd AI te integreren in hun onderwijs. Ook naar Nederland waaien veel van deze toepassingen en ideeën over. Moet de menselijke leraar dan maar wijken? Norm Friesen – een vooraanstaande Canadese onderzoeker op het gebied van onderwijs, pedagogiek en technologie – denkt van niet. ‘Absoluut niet.’

Interviews met jongeren Wat is je favoriete app? Of wat doe jij op jouw device? Mijn favoriete app is denk ik waarschijnlijk wel Discord. Discord is een chatapp, maar in plaats van dat je met één persoon chat, heb je servers. Dat zijn gigantische groepsapps, waar iedereen in kan met een link, en daarbinnen zijn dan heel veel verschillende chats met verschillende namen. Daarin kun je dan praten over verschillende onderwerpen, zoals games. Ik heb in Discord een eigen server met mijn vrienden en ik zit in community’s over spellen waar je bij voorbeeld ook vragen kunt stellen over die games en info kunt krijgen.

Hoe kijken professionals, ouders en grootouders eigenlijk naar de ontwikkelingen in de digitale wereld en in het bijzonder naar de invloed van de smartphone? Welke invloed heeft deze op relaties binnen het gezin? Of op relaties tussen professionals en kinderen? Om hier een indruk van te krijgen, hebben we ze gevraagd een korte impressie te schrijven als reactie op de volgende introductie.

Wat vraagt het van professionals om naast ouders te staan – zonder hun rol over te nemen of te ondermijnen? In deze editie van Pedagogiek in Praktijk vind je scherpe inzichten en reflecties rond het thema ouderschap. Van een interview met burgemeester Ahmed Marcouch over het programma ‘De Pedagogische Wijk’ tot jongerenwerk door de ogen van jongeren. En van het ondersteunen van stiefouders tot ‘De Ouderkring’.

Hoe leer je een twaalfjarige, die qua ontwikkeling veel jonger is, dat hij of zo niet bij iedereen op schoot kan kruipen? Het is een van de zorgvragen die leven bij ouders en leerkrachten. De methodiek Cirkels van Nabijheid geeft handvatten aan ouders, leerkrachten en kinderen met lvb.

Een groot deel van ons leven bestaat uit communicatie, maar dit betekent niet dat communiceren makkelijk is. Zeker niet met kinderen en helemaal niet als zij zich in een lastige situatie bevinden.

Het boek een Verrassende Verjaardag is geschreven door Juliette Liber. Het boek helpt om met jonge kinderen (tussen 5 en 8 jaar) in gesprek te gaan over emoties en gevoelens en hoe daar mee om te gaan. De verhalen over de dieren zijn voor jonge kinderen herkenbaar en spreken tot de verbeelding.  Niet alleen in wat de dieren in de verhalen voelen of denken, maar vooral ook in hoe ze dan doen.  Het maken van onderscheid tussen gevoelens, gedachten en gedrag is voor jonge kinderen vaak nog te moeilijk.

Steeds meer leerlingen kampen met mentale problemen, zoals depressie, angst, stress, onzekerheid en somberheid. Hierover berichtte de Onderwijsraad begin dit jaar. Hoe ga je hier als school mee om en hoe kun je leerlingen helpen die stress en trauma ervaren? Het middagsymposium Werken aan welbevinden en mentale veerkracht voor kinderen van 7 tot 11 jaar gaat in op deze vragen.

Ga jij regelmatig op bezoek bij de pleeggezinnen? Vraag jij weleens hoe het kwartiertje was voordat jij kwam? Of hoe het was toen je weer wegging? Dit zijn vragen die veel inzicht kunnen geven. Bij veel pleegkinderen is het namelijk zo dat een bezoek veel op kan roepen. Ook al lijkt er niks spannends aan. Als het huis opgeruimd is en je gezellig thee drinkt en zelfs nog gebakken cake krijgt, is het ook niet raar als bovenstaande vragen niet eens in je opkomen. Je hebt zelf ervaren hoe ontspannen er gekletst werd, dus waarom zou je?

De Nationale Voorleesdagen zijn weer begonnen. Van woensdag 21 januari tot en met zondag 1 februari draait het om voorlezen aan jonge kinderen. Onder anderen de burgemeesters van Enschede en Zevenaar gaven gehoor aan de oproep van auteur Joke de Jonge om voor te lezen uit haar prentenleesboekenserie voor jonge nieuwkomers, bestaande uit Kat Kaat is weg, Klaas Konijn is weg en Ella Egel is weg.

Gemeenten hebben diverse taken en vraagstukken als het gaat om de jeugd. Hoe de beleidsterreinen kinderopvang, onderwijsachterstanden en voor- en vroegschoolse educatie (vve) daarin een plek krijgen, verschilt per gemeente. Om hier meer zicht op te krijgen heeft de Inspectie van het Onderwijs een onderzoek gedaan. Conclusie: het gemeentelijk beleid is over het algemeen te weinig samenhangend.

Leerkrachten zijn van onschatbare waarde, zeker ook voor pleegkinderen. Buiten de opvoeders zijn er maar weinig mensen die kinderen zo lang en intensief zien. Het bijzondere aan veel pleegkinderen is dat zij een totaal ander beeld kunnen geven. Op school kunnen ze het braafste kind van de klas zijn en thuis komt alle spanning eruit.

Het winterweer van vandaag zorgt voor chaos op scholen. Een op de acht scholen heeft het rooster aangepast, zo schrijft De Telegraaf. Meerdere kinderen zijn naar huis gestuurd en sommigen konden helemaal niet aan de school dag beginnen.

De pleeg- en adoptiekinderenkinderen die Carla van Wensen in haar praktijk ziet weten maar al te goed wat dat is. Het maakt ze extreem moe, soms zelfs uitgeput. Allemaal zijn ze hyperalert en wantrouwen ze bij voorbaat de omgeving, al lijkt dat op het eerste gezicht niet zo.

Sinds kort is de website www.jeugdpsychiatrie.nl vernieuwd. Met een overzicht van diagnostiek, behandelingen en casuïstiek.

Soms is het moeilijk om aan een boek te komen dat uit de handel is. Dat terwijl het zo zonde is om al die relevante kennis over pedagogiek verloren te laten gaan. Om kennisverlies tegen te gaan, wordt de kennisbank Pedagogiek Digitaal uitgebreid met boeken. De komende tijd houden we je op de hoogte van alle werken die online te vinden zijn.