Ondanks dat we eigenlijk wel weten dat de echte wereld geen lineair productieproces is, laten we in ons werk toch vaak onze pedagogische professionaliteit samenvallen met een vorm van protocollaire professionaliteit. Ons nieuwe redactielid Henk Wever noemt dat in dit nummer het logische A-B-C-denken en wijst dat met kracht af. De pedagogische praktijk is complex, stelt hij, niet ingewikkeld. Was het maar zo, denken we met onze moderne geest van maakbaarheid, dan kan logisch denken ons de oplossing geven. Nee, de realiteit van opgroeien en opvoeden is, net als zoveel in ons leven, complex, onaf, divers, rafelig, veranderend, en soms modderig, noodlottig en tragisch. Die werkelijkheid kun je proberen uit te lijnen en te ordenen, maar helemaal beheersen is een illusie.

Op een maandagmorgen met sterke tegenwind zitten redactieleden Lynne Wolbert en Taco Visser bij bijzonder hoogleraar Andries Baart aan de keukentafel voor een interview over de door hem ontwikkelde presentietheorie. Ze gaan in het bijzonder in op de betekenis ervan voor pedagogiek en onderwijs. Het blijkt een door en door relationele benadering te zijn, die ervan uitgaat dat ‘erbij blijven’ in professionaliteit belangrijker is dan genezen of oplossen. Ook Emma Donkersloot schuift aan, leerkracht speciaal onderwijs, masterstudent ecologische pedagogiek én deelnemer aan Andries’ cursus rond zijn boek Iemand voor iemand: Handboek presentie. Een goed viergesprek volgt.

Andries Baart bespreekt in zijn vorig jaar verschenen handboek Iemand voor iemand de vruchtbaarheid van wat hij ‘professionele machteloosheid’ noemt. In dit artikel beschrijven drie pedagogen uit het onderwijs wat dit voor hen betekent. Ze reflecteren op een ervaring uit de praktijk van het speciaal onderwijs die het hart van de ervaring van professionele machteloosheid raakt (zie p. 20). Ze doen dit alle drie vanuit hun eigen praktijk. Het resultaat is een openhartig en moedig pleidooi voor het bij de ander durven blijven, zonder ‘het probleem’ te willen oplossen.

Derksen schetst een wereld waarin een vertrouwd humanistisch klimaat onder druk staat. Generaties lang was het humanisme – waarin de waarde en waardigheid van ieder mens centraal staat – vanzelfsprekend in rechtszekerheid, sociale voorzieningen en empathie. Nu begint dat te schuren.

‘Geen klimaatindoctrinatie op school!’ Dit standpunt van de PVV beïnvloedt sterk het debat over onderwijs over klimaatverandering. Het onderwerp wordt steeds vaker gezien als een links thema dat niet thuishoort in het onderwijs. Veel jongeren voelen zich echter machteloos over klimaatverandering en krijgen volgens organisaties als het LAKS juist te weinig ruimte om het op school te bespreken. Hoe kunnen docenten in het voortgezet onderwijs omgaan met een politiek beladen thema dat zoveel emoties oproept?

Gedeeld ouderschap is vandaag een sleutelbegrip in pleegzorg. Beleid en onderzoek benadrukken steeds vaker samenwerking tussen ouders en pleegouders in het belang van het kind. Toch worden hun ervaringen meestal apart onderzocht: studies focussen op ouders, pleegouders, kinderen of professionals, maar zelden op hoe hun perspectieven zich tot elkaar verhouden. Wat gebeurt er wanneer we die stemmen niet los van elkaar, maar naast elkaar beluisteren?

Ervaringsdeskundigheid krijgt steeds meer erkenning, maar wordt nog niet altijd gezien als volwaardige professie. Vaak blijft de rol beperkt tot een ondersteunende functie, terwijl ervaringskennis cruciaal is voor passende hulp. Voor structurele waardering is herkenbaarheid en gelijkwaardige samenwerking nodig. Fleur Fiselier, Lieneke Ebbe en Tamar Shiboleth pleiten daarom voor een stevige positie van ervaringsdeskundigen als essentieel onderdeel van hulpverlening en beleid.

Al geruime tijd kom ik bij een moeder met een jongvolwassen kind en een puber. Dochter Myrah is 14 jaar. Het zijn drie prachtige sterke vrouwen, ieder met hun eigen verhaal. Moeder heeft niet-aangeboren hersenletsel (NAH) en dat trekt een enorme wissel op het gezin. Extreme vermoeidheid, moeite met plannen en organiseren, snellere irritatie en stemmingswisselingen zijn onzichtbare, maar ingrijpende gevolgen. En probeer dan maar eens in je eentje twee kinderen groot te brengen…

Nederland heeft op 8 maart 1995 het Internationaal verdrag inzake de rechten van het kind (IVRK) ondertekend. Dat betekent dat Nederland zich moet inzetten om deze rechten na te leven. De VN heeft het Kinderrechtencomité opgericht om toezicht te houden op naleving van het IVRK. Iedere vijf jaar moet Nederland rapporteren hoe het hiermee staat. Naar aanleiding daarvan stelt het comité aanbevelingen op – Concluding Observations and recommendations – die benoemen welke rechten in Nederland geschonden of beter nageleefd dienen te worden.

De bijdragen aan het themadeel van dit nummer vormen een rijk geheel dat tot nadenken stemt. De noodzaak van een relationeel ingerichte pedagogiek wordt overtuigend uit de doeken gedaan. Ik kan dat slechts beamen, maar bepleit ook graag enkele nuances. Ik ben een door en door relationeel denker en juist daardoor er diep van doordrongen dat ‘relaties’ hoogst dubbelzinnig zijn. Ja, ze kunnen in het teken staan van hechting, aandacht, groei en nabijheid, zoals in dit nummer royaal geïllustreerd is. Maar dezelfde relaties kunnen ook toxisch zijn en de betrokkenen kleinhouden, de plek waar al dan niet stilzwijgend macht wordt uitgeoefend en empathie de leerschool blijkt voor effectief treiteren en koeioneren.

Wanneer het niet goed gaat met een kind, zoeken we tegenwoordig vaak snel naar houvast in professionele zorg, classificaties en behandelingen. Maar wat als juist die zoektocht naar zekerheid ons wegtrekt van waar pedagogiek werkelijk over gaat? Wat als we daarmee valse hoop verspreiden? Henk Wever pleit in dit artikel voor een verschuiving naar echte hoop die valt te putten uit het samenspel tussen de mensen die bij het kind horen en de omgevingen waarin kinderen opgroeien.

De landelijke kwaliteitsmonitor kinderopvang (LKK) heeft in een nieuwsflits uiteengezet hoe de kwaliteit van de Nederlandse kinderopvang vanaf 2026 zal worden onderzocht en gemonitord. Vanaf dit jaar wisselen grootschalige breedtemetingen en verdiepende dieptemetingen elkaar af.

Ieder mens heeft ik-kracht. Ik-kracht betekent dat je jezelf, wat er ook gebeurt, rustig en ontspannen kunt voelen. Ik-kracht geeft je zelfvertrouwen en zorgt ervoor dat alles wat je doet gewoon een beetje vanzelf gaat.

Ik-kracht ontstaat wanneer je hersenen en je lijf goed met elkaar samenwerken en elkaar helemaal begrijpen. Het bijzondere is dat je ik-kracht helemaal zelf kunt maken. Dat doe je met je ik-fabriek, en daar gaat het boek De ik-fabriek. Laat je lijf en hersenen samenwerken en maak ik-kracht! over.

Rouw maakt onvermijdelijk deel uit van het onderwijs, maar krijgt nog niet altijd een vaste plek in het arbobeleid. Door rouw structureel te verankeren, ontstaat duidelijkheid en houvast. Door rouw expliciet te verbinden aan arbeidsomstandighedenbeleid, kunnen scholen bijdragen aan duurzaam welzijn, inzetbaarheid en veiligheid van medewerkers én leerlingen.

Een kind moet uit huis worden geplaatst als zijn ontwikkeling ernstig wordt bedreigd en de gegeven ondersteuning aan het gezin onvoldoende verbetering heeft kunnen bewerkstelligen in de manier waarop de ouder zijn kind zorg en aandacht gaf. Om in die situatie effectief beleid te kunnen voeren, is een kinderbeschermingsmaatregel noodzakelijk: de kinderrechter spreekt een ondertoezichtstelling uit met daarbij een machtiging tot uithuis- en pleeggezinplaatsing. Van belang is dat kind, ouder en pleegouder niet lang in onzekerheid gelaten worden over de vraag bij wie het kind zal opgroeien.

Vooral voor kinderen met een vve-indicatie kan de overgang naar de basisschool uitdagend zijn. GOAB heeft daarom een handreiking gepubliceerd over de doorgaande lijn van voor- naar vroegschool. De handreiking biedt gemeenten, kinderopvangorganisaties en basisscholen praktische handvatten en inspiratie om de overgang van voorschool naar basisschool soepel en kansrijk te organiseren.

De beweegvaardigheid van leerlingen is hetzelfde als zeven jaar geleden, ondanks corona en de toegenomen schermtijd. Dat blijkt uit de landelijke peiling ‘bewegen en sport einde basisonderwijs 2023-2024’ van de onderwijsinspectie. Steeds meer scholen hebben vakleerkrachten voor bewegingsonderwijs en veel kinderen sporten meerdere keren per week buiten schooltijd.

Op woensdag 10 juni verandert Nederland - door de inzet van Jantje Beton - opnieuw in één grote buitenspeelplek. Honderden buurten, scholen, speeltuinen en straten doen mee, zodat alle kinderen in ons land kunnen buitenspelen. Ben jij werkzaam in het onderwijs en op zoek naar inspiratie? Bekijk dan onderstaande boekentips en in het bijzonder: Outdoor Education.

De Tweede Kamer is niet te spreken over een wet die bedoeld is om pesten op school tegen te gaan. De angst van Kamerleden is dat het plan voor zo’n grote bulk aan regelgeving gaat zorgen dat scholen erin verstrikt raken.

Jongeren groeien op in een wereld waarin online en offline naadloos in elkaar overlopen. Dit heeft niet alleen invloed op hun persoonlijke leven, maar ook op de schoolpraktijk. Van nachtelijk scrollen tot online conflicten in de klas, en van digitale leermiddelen tot de opkomst van AI: de online leefwereld heeft impact op het onderwijs.

Uit de ‘International Early Learning and Child Well-being Study’ (IELS) van OESO (2025) blijkt dat er grote verschillen zijn tussen Nederlandse kinderen die aan de basisschool beginnen. ‘Er zijn leerlingen die op vijfjarige leeftijd al sterk ontwikkelde vaardigheden hebben, maar er is ook een groep leerlingen die met veel minder kennis en vaardigheden de kleuterperiode begint’, stellen de onderzoekers.

Stel het gebruik van een smartphone voor kinderen uit. Met die oproep komen alle Arnhemse scholen en kinderopvangorganisaties én de gemeente. Daarmee is Arnhem de eerste stad in Nederland waar onderwijs, opvang en gemeente gezamenlijk één lijn trekken in een advies over smartphonegebruik onder jongeren.

Op 15 mei vieren we wereldwijd de Dag van het Gezin. Deze dag herinnert ons eraan hoe belangrijk het gezin is als fundament van de samenleving. Daarom een selectie van uitgaven, die jou als jeugd- en gezinsprofessional helpen.

Sinds kort is de website www.jeugdpsychiatrie.nl vernieuwd. Met een overzicht van diagnostiek, behandelingen en casuïstiek.

“Toen Iris 2,5 jaar oud was, merkten haar ouders dat er iets niet in orde was. Iris at bijna niets meer en wat ze at, spuugde ze uit. Haar babyvet verdween in hoog tempo; ze viel behoorlijk af. Iris werd door de huisarts doorverwezen naar de kinderarts. Tot grote schrik van iedereen bleek er een tumor te groeien in haar hoofdje”, schrijft auteur Wolanda Werkman (GZ-Psycholoog Rijndam Revalidatie) in het voorwoord van Cirkels van Nabijheid. Hoe dicht kom jij bij mij?

Soms is het moeilijk om aan een boek te komen dat uit de handel is. Dat terwijl het zo zonde is om al die relevante kennis over pedagogiek verloren te laten gaan. Om kennisverlies tegen te gaan, wordt de kennisbank Pedagogiek Digitaal uitgebreid met boeken. De komende tijd houden we je op de hoogte van alle werken die online te vinden zijn.