Jongeren betrekken bij de samenleving en hun belangstelling wekken voor maatschappelijke activiteiten en vrijwilligerswerk. Om dat te bereiken is door vijftien onderwijsorganisaties in Rotterdam het project Pot met Goud opgericht. De achterliggende gedachte is dat jongeren, als burgers van de toekomst, worden aangesproken op hun positieve energie, hun creativiteit en hun daadkracht. Het gaat dan om maatschappelijk nuttige activiteiten die leuk zijn om aan deel te nemen en nog iets opleveren bovendien. Deze activiteiten worden door jongeren zelf georganiseerd of sluiten aan bij het bestaande vrijwilligerswerk en projecten binnen maatschappelijke organisaties en bedrijven. Voor deelname aan deze activiteiten ontvangen de jongeren een beloning in de vorm van waarderingspunten op een spaarrekening. Deze punten, gouden munten genoemd, kunnen ze inwisselen voor toegangskaartjes voor sportwedstrijden, attracties of andere evenementen. Ook kunnen zij als betaling dienen voor bijvoorbeeld de contributie van een sportvereniging.
Deelnemen aan Pot met Goud is geen eenmalige actie, jongeren schrijven zich in als deelnemer en worden steeds opnieuw benaderd. Het verdienen van 'gouden munten' brengt een bepaalde status met zich mee. Deelnemers ontvangen een doosje visitekaartjes met hun naam erop zodat zij kunnen laten zien dat zij medewerkers zijn van Pot met Goud. De tien deelnemers die het meest verdienen, worden op de website van Pot met Goud vermeld.
Aanbod
Op de website plaatsen maatschappelijke en culturele organisaties advertenties waarin zij werkzaamheden aanbieden. Ingeschreven jongeren kunnen hierop reageren en worden door het projectbureau bemiddeld. In die zin lijkt het op een uitzendbureau. Voor bepaalde activiteiten worden gericht deelnemers geworven. Ook gaat Pot met Goud zelf op zoek naar vrijwilligersplaatsen. Het vinden en behouden van voldoende vrijwilligersplaatsen is niet eenvoudig. Instellingen worden overspoeld met de vraag naar stageplaatsen en voelen er vaak niet veel voor om dan ook nog jonge vrijwilligers onder hun hoede te nemen. Vrijwilligers onder de zestien jaar worden nogal eens gezien als een belasting. Een oudere vrijwilligster in een verzorgingshuis merkte eens op dat zij 'nu ook nog' als kinderoppas moest fungeren.
Bij sommige instellingen lukt het heel goed. Daar helpen kleine groepjes leerlingen 's avonds bij de broodmaaltijd en bij bijzondere activiteiten als zang- en spelmiddagen. Soms vervullen ze een speciale rol, bijvoorbeeld als Zwarte Piet bij de Sinterklaasviering. Met een grotere groep wordt het lastiger en blijft het vaak bij een eenmalige activiteit, zoals het geven van een voorstelling of het maken van een kunstwerk. Ook vergt het meestal langere tijd om een vrijwilligersplaats ergens te ontwikkelen. Maar deze voorbereidingstijd doet geen afbreuk aan het enthousiasme waarmee jongeren zich aanmelden. Het liefst willen ze dezelfde dag nog aan de slag. Als ze dan nog enkele weken moeten wachten tot alles geregeld is, zijn ze soms al vergeten dat zij zich er voor hadden aangemeld.
Andersom zijn aangeboden plaatsen soms moeilijk te gebruiken omdat ze niet aansluiten bij schoolroosters. Het tekort aan stageplaatsen zal zeker een rol gaan spelen wanneer de maatschappelijke stage verplicht zal worden gesteld. Zorginstellingen kunnen deze toestroom waarschijnlijk niet aan. Een sterke coördinatie in het benaderen van de instellingen en het organiseren van nieuwe vormen van betrokkenheid zal nodig blijken.
Bij Pot met Goud zoeken we naar andere manieren om actief te zijn. Denk hierbij aan het aanbieden van attenties aan ouderen. Een groepje van vijftien leerlingen in de leeftijd van elf tot twaalf jaar heeft bijvoorbeeld wenskalenders gemaakt voor bejaarden in de buurt. Deze bejaarden waren door de bewonersorganisatie voorbereid op het bezoek. De snoepjes en thee stonden klaar en het was een hartverwarmende activiteit.
Ook wordt er in samenwerking met de Voedselbank een inzamelingsactie van levensmiddelen gehouden bij winkels in de buurt. Door het uitdelen van flyers wordt aan klanten gevraagd om een extra boodschap mee te nemen voor mensen die gebruik maken van de voedselbank. Leerlingen realiseren zich hierdoor dat er in hun eigen omgeving nog steeds armoede is, en dat er mensen zijn die dat zich aantrekken en er iets aan willen doen. Na afloop zijn ze trots op het resultaat en vertellen ze verhalen over de reacties van de klanten. Het geeft ze een goed gevoel en het was nog gezellig ook. Uit onderzoek dat werd uitgevoerd door studenten van Hogeschool Rotterdam, kwam naar voren dat dit de belangrijkste motivatie was van leerlingen om mee te doen met de activiteiten van Pot met Goud. Dit blijkt ook uit de reacties die te lezen zijn op de website van Pot met Goud onder 'ervaringen'.
Vrijwillige deelname
De bedoeling is dat de activiteiten zoveel mogelijk in de vrije tijd worden uitgevoerd op basis van vrijwillige deelname. De school fungeert als organisatiekader, wervingskanaal en achtergrond. Het is een activiteit met educatieve aspecten, waarbij attitudes en vaardigheden kunnen worden ontwikkeld. Tijdens de lessen kan er aandacht worden besteed aan de problematiek waarmee leerlingen in hun vrijwilligersactiviteiten werden geconfronteerd. Zo ligt het voor de hand om naar aanleiding van het voedselbankproject aandacht te besteden aan het armoedevraagstuk. In die zin zijn er overeenkomsten met de maatschappelijke stage die de huidige regering wil invoeren. Het verschil met een maatschappelijke stage is dat het meedoen aan Pot met Goud niet verplicht is en dat het niet binnen het schoolcurriculum valt. Doordat het in de vrije tijd gebeurt worden de activiteiten niet als 'schools' en dus 'saai' ervaren. De activiteiten worden met of onder begeleiding van oudere studenten uitgevoerd, niet met docenten. Ze hebben een informeel karakter en kunnen plaatsvinden op een breder terrein dan de activiteiten die worden ingepast in de maatschappelijke stages. Het kan bijvoorbeeld ook gaan om het organiseren en uitvoeren van een popconcert of het assisteren bij sportwedstrijden.
De activiteiten worden uitgevoerd in kleine groepen. Op die manier kunnen vriendengroepen meedoen en integreren met andere groepen jongeren. Zo mengen allochtone jongeren met autochtone jongeren, laagopgeleide jongeren met hoger opgeleiden, jongens met meisjes. Bij het Kinderrechtenfestival - een activiteit van de Rotterdamse Jongerenraad - werkten bijvoorbeeld dertig vmbo-leerlingen, grotendeels van allochtone afkomst, als vrijwilliger mee.
Pot met Goud richt zich op jongeren tussen tien en vijfentwintig jaar, maar de meeste deelnemers zijn tussen de twaalf en zestien jaar. De verhouding tussen autochtone en allochtone deelnemers is in evenwicht, evenals de verhouding tussen jongens en meisjes.
Het aantal inschrijvingen van deelnemers - ruim duizend - loopt ver vooruit op het aantal vrijwilligersplaatsen dat beschikbaar is. In totaal hebben ongeveer vijfhonderd leerlingen sinds de oprichting in 2005 vrijwilligerswerk uitgevoerd. Het gaat daarbij ook om activiteiten die over een lagere periode doorlopen, bijvoorbeeld het in de computer invoeren van bibliotheekboeken op een basisschool, of het helpen bij de avondbroodmaaltijd in een verpleeghuis, of het wekelijks ophalen van een voedselpakket voor een mevrouw die niet naar buiten durft.
Huiswerkbegeleiding
Het project Huiswerk Bijdehand! is een onderdeel van Pot met Goud en is opgericht om studenten als vrijwilliger te werven en in te zetten als huiswerkbegeleiders op scholen voor primair en voortgezet onderwijs. Zowel in 2005 als in 2006 werden twintig studenten geworven, van Hogeschool Rotterdam, Inholland en Erasmus Universiteit. Momenteel wordt er op twintig scholen en drie buurthuizen door veertig studenten huiswerkbegeleiding gegeven aan ongeveer vierhonderd leerlingen van het vmbo en groep 8 van de basisschool. De organisatie van het geheel is complex, de tijden en dagen van vraag en aanbod moeten op elkaar worden afgestemd, er moet een kennismaking worden geregeld en er moet begeleiding worden gegeven. Bij Pot met Goud zijn twee stagiaires belast met deze organisatie. Zij werven scholen en studenten, doen de intake en regelen de plaatsing.
Het bestuur van de stichting Een Pot met Goud op Zuid bestaat uit vertegenwoordigers van vijftien grote onderwijsorganisaties in Rotterdam, waaronder hogescholen, scholen voor primair en voortgezet onderwijs in Rotterdam Zuid. De belangrijkste motivatie voor het oprichten van Pot met Goud, was de behoefte om vrijwilligerswerk te integreren in het onderwijs. Er werd gedacht aan een bedrijf dat zich volledig zou toeleggen op het organiseren en belonen van jongeren die zich inzetten voor de samenleving. Over de manier waarop dit zou moeten gebeuren en wat er allemaal onder zou kunnen vallen bestond bij de oprichting wel een globaal beeld, maar onduidelijk was nog wat wel en niet haalbaar zou zijn. De opzet was om met een aantal uitgangspunten gaandeweg een methode te ontwikkelen. Op termijn zou elke school in Rotterdam gebruik moeten kunnen maken van dit bedrijf, voor het uitvoeren van de maatschappelijke opdracht van de school in de vorm van maatschappelijke stages, of meer als een kennismaking in de vrije tijd met het vrijwilligerswerk.
Voor de uitvoering en organisatie van het project worden hbo- en mbo-studenten ingezet. In die zin is Pot met Goud ook een leerwerkplaats. De voordelen daarvan zijn evident: er wordt gehandeld en gesproken op een voor jongeren herkenbare manier, jongeren weten wat andere jongeren beweegt of juist tegenstaat, ze fungeren als rolmodel voor jongeren in de uitvoering, er ontstaat een groot aantal hoogwaardige stageplaatsen waar jongeren echte verantwoordelijkheid dragen en maatschappelijk betrokken raken. De coördinatie en procesbegeleiding zijn in handen van beroepskrachten, aangesteld door de stichting. Het werven van stagiaires die meewerken in de organisatie is geen probleem. Het wordt gezien als een zeer aantrekkelijke stageplaats waarbij men voornamelijk met leeftijdsgenoten kan werken en echte verantwoordelijkheid draagt.
Beloning en inbreng
Sinds mei vorig jaar heeft het project de beschikking over een eigen projectbureau in een drukke winkelstraat in Rotterdam-Zuid. Door deze laagdrempelige huisvesting komen jongeren nu ook zelf binnenlopen met plannen voor activiteiten in de buurt. Zo heeft een groep van zestien jongens tussen elf en dertien het initiatief genomen tot een straatveegactie om het vuurwerkafval op te ruimen. Daarna kwam er een plan om een straatvoetbaltoernooi te organiseren en kalenders te maken voor de ouderen in de buurt. Deze activiteiten werden georganiseerd en uitgevoerd met behulp van de stagiaires van Pot met Goud. Ondertussen is er een samenwerkingsovereenkomst aangegaan met een buurthuis in de omgeving om meer ruimte te bieden aan de activiteiten die de jongens zelf verzinnen.
Pot met Goud is in de eerste plaats een netwerkorganisatie waar eigenlijk alles mogelijk is wat bijdraagt aan het verbinden van jongeren met de samenleving en andersom. Door deze centrale organisatie wordt voorkomen dat instellingen overspoeld worden door stageverzoeken van afzonderlijke scholen en kan het aanbod dat er is, beter worden benut.
Twee belangrijke verschillen tussen Pot met Goud en andere participatieprojecten en maatschappelijke stages zijn: de beloning en de inbreng van de jongeren zelf, waarbij de waarde van de beloning niet eens zo zwaar meeweegt. Belangrijk is dat de inzet gezien en gewaardeerd wordt en dat eigen plannen kunnen worden uitgevoerd, samen met leeftijdsgenoten.
Lenie van den Bulk is projectleider van Pot met Goud. Kijk voor meer informatie over dit project op www.potmetgoudopzuid.nl
