De psychische schade komt niet aan de orde in de procedures rond verblijfsvergunningen. Daarom pleit de Kinderombudsman voor een individuele en onafhankelijke beoordeling van kinderen op zijn of haar welzijn, inclusief schade en worteling. Daarvoor moet een apart meetinstrument worden ontwikkeld. De uitkomst moet meegewogen worden in de verblijfsvergunningsprocedures. Op die manier wordt recht gedaan aan de kinderrechten.
Voor de grote groep kinderen die nu al jaren in Nederland woont en geworteld is moet een overgangsregeling opgesteld worden. Ruim 1400 kinderen wachten vier jaar of langer op duidelijkheid, 900 kinderen zes jaar of langer en 700 acht jaar of langer. De Kinderombudsman geeft het dringende advies aan minister Leers om nog dit jaar alle kinderen, die zijn binnengekomen vóór 1 juli 2010, individueel te laten toetsen door een onafhankelijke deskundige, bijvoorbeeld onder regie van de Raad voor de Kinderbescherming, waarbij ook naar de individuele schade en mate van worteling wordt gekeken. Daaropvolgend moet snel een beslissing genomen worden die duidelijkheid geeft over de toekomst.
De belangen van kinderen van vreemdelingen kunnen wezenlijk anders zijn dan de belangen van hun ouders. Kinderen van vreemdelingen nemen – veel meer dan hun ouders – deel aan de samenleving en wortelen daarin. Zij ontlenen hun identiteit en ontwikkeling mede aan de Nederlandse samenleving. Het is dan ook niet vanzelfsprekend om kinderen als aanhangsel van hun ouders te beschouwen en de belangen en rechten van de kinderen niet afzonderlijk te wegen. Dit betekent overigens niet meteen dat er een zelfstandige procedure voor kinderen moet komen. Als hun ouders een procedure hebben opgestart, kunnen zij die volgen. Wel dienen hun eigen belangen binnen die procedure een zelfstandige positie en weging te krijgen.
Door de lange procedures en het verblijf in Nederland kan er klinische schade ontstaan en kunnen kinderen geworteld raken in Nederland. De beoordeling of hiervan sprake is moet door deskundigen beantwoord worden. De medische check die minderjarige vreemdelingen in de huidige procedure ondergaan is onvoldoende. Ook biedt het geen mogelijkheid om de gezondheidstoestand van de minderjarige blijvend te monitoren. Deze rapportage over schade en worteling moet integraal onderdeel uitmaken van het dossier van kind en/of ouders, zodat ook de rechter de beslissing van de IND daarop kan toetsen.
De Kinderombudsman is van oordeel dat de overheid met twee maten meet. De belangen van het kind in het vreemdelingerecht zijn veel minder goed gewaarborgd dan in het jeugd- en familierecht. Er mag geen onderscheid gemaakt worden tussen Nederlandse kinderen en vreemdelingenkinderen. Daarom is het van belang dat een kinderrechter een rol speelt bij de gerechtelijke procedures in vreemdelingezaken waarbij kinderen betrokken zijn. De Kinderombudsman adviseert de minister om te onderzoeken hoe kinderrechters hierbij kunnen worden ingezet.
Verder adviseert de Kinderombudsman minister Leers om in de beschikkingen van de IND expliciet en transparant het deskundigenoordeel op te nemen. Op die manier wordt inzichtelijk hoe het belang van het kind heeft meegewogen in de beslissing tot het al dan niet verlenen van een verblijfsvergunning en kan dit getoetst worden door de rechter. De onafhankelijke deskundige dient een formele onderzoeks- en adviesfunctie te krijgen. De beoordeling van de deskundige is zwaarwegend en moet niet ongemotiveerd gepasseerd kunnen worden.
Als een gezin of alleenstaande minderjarige vluchteling niet in Nederland kan blijven, moet zo snel mogelijk gewerkt worden aan een zorgvuldige terugkeer. Een groot deel van de verantwoordelijkheid ligt hiervoor bij de ouders, maar ook de overheid heeft hierin een belangrijke taak. Een onafhankelijk oordeel van een deskundige over het welzijn van de kinderen en wat in hun belang is, zou een positief effect kunnen hebben op de bereidheid van de ouders om terug te keren naar hun herkomstland. De belangen van het kind dienen immers voorop te staan, ook als dit terugkeer betekent.
Informatie over het aantal vreemdelingenkinderen in Nederland, hun gemiddelde verblijfsduur en hun welzijn is niet of onvolledig voorhanden. Dit komt deels door gebrekkige registratie en omdat kinderen 'meevaren' op het dossier van hun ouders en niet apart geteld worden. De Kinderombudsman vindt dit onverteerbaar en geeft de minister het advies om deze kinderen in de toekomst beter te monitoren op hun aantal, verblijfsduur en met name welzijn.
(Bron: Kinderombudsman)
