De reacties vanuit de academische pedagogiek zijn verdeeld. Hoogleraar pedagogiek Micha de Winter wijst op de waardevolle Nederlandse traditie waarin niet de staat maar maatschappelijke organisatie verantwoordelijkheid nemen voor kinderen en jongeren in crisissituaties. Bovendien beschikt de rechter allang over de bevoegdheid om kinderen onder toezicht te stellen. Maar dat is iets heel anders dan een staatsopvoeding, aldus De Winter. Collega-hoogleraar Jo Hermanns, jeugdonderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam, reageert daarentegen enthousiast. Jeugdbeschermers moeten eerder kiezen voor het kind, zo meent hij. Dus jongeren niet onnodig laten wachten op een definitieve plek in een pleeggezin, maar bij ernstige problemen eerder ingrijpen. Toch, zo relativeert hij, een letterlijke opvoeding door de staat, dat zal Dijsselbloem wel niet bedoelen.
Om een beeld te krijgen van wat Dijselbloem wel bedoelt, moeten we wellicht over de grens kijken naar de 'staatspedagogiek' van de Britse sociaal-democraat en premier Tony Blair. Onlangs ontvouwde hij zijn nieuwe actieplan tegen 'asociaal gedrag'. Een greep uit de plannen: de civielrechtelijke boetes voor asociaal gedrag worden verhoogd, 'asociale gezinnen' die aanhoudend overlast veroorzaken worden eerder uit hun huis gezet, ouders die tekortschieten in de opvoeding moeten verplicht een heropvoedingcursus volgen, en er komt een nationaal kliknummer om asociaal gedrag te melden. Deze plannen sluiten aan bij bestaand beleid. Maar waar de aandacht voorheen ook uitging naar de structurele oorzaken van 'asociaal gedrag' - armoede, onderwijsachterstanden, verpauperde wijken en uitsluiting - ligt de prioriteit steeds meer bij correctie van individueel grensoverschrijdend gedrag door overheidsdienaren. Een typisch Brits antwoord op sociale problemen, of een voorbode van wat ons hier ook te wachten staat?
Recente kabinetsvoorstellen om Nederlands als straattaal verplicht te stellen, vroegtijdige schoolverlaters in legerkazernes mores te leren en de invoering van 'doe normaal-contracten' (naar Brits voorbeeld) wijzen in de richting van het laatste. Maar of 'staatsopvoeding' hiermee praktijk wordt, zal afhangen van de uitvoering van deze plannen. De ervaring leert dat veel van deze voorstellen het stadium van proefballon niet overleven.
