Ouders onder druk (REDACTIONEEL PIP 143, 2026)

Hoe ver reikt hun verantwoordelij kheid? Wat is de verantwoordelij kheid van de maatschappelij ke omgeving? En als het niet lekker gaat met een kind of jongere, is dit dan de schuld van de ouders? In onze samenleving denken we al snel in termen van individuele verantwoordelij kheid, soms zelfs in termen van verwij t en schuld. Om op zoek te gaan naar de pedagogische verantwoordelij kheid van ouders in onze complexe tij d hebben redactielid Taco Visser en ik een scherpe stelling voorgelegd aan vij f deskundigen. Hun uiteenlopende reacties laten zien dat schuld een vergezocht begrip is en verantwoordelij kheid niet alleen bij ouders ligt.

In veel van de thema-artikelen betekent ouderschap voortdurend zoeken naar evenwicht, terwij l er vele impulsen vanuit de digitale, professionele en sociale context op ouders afkomen. Soms raakt dan je geduld op en voelt de rust ver weg. Ook stress komt regelmatig voor. Dat blij kt uit een recent onderzoeksrapport van Caro Lemmen en Maartje Luijk. Te kort dag om in dit nummer op te nemen, maar wij wij zen graag op een tot de verbeelding sprekend onderzoeksresultaat. Veertig procent (!) van de ouders in Nederland meldt klachten van een ouderschapsburn-out, zoals emotionele uitputting en het gevoel constant te moeten overleven.

Nederlandse ouders hebben het dus zwaar. Maar doemdenken van volwassenen is geen optie in de opvoeding, leren we van pedagogen als Otto Friedrich Bollnow (1903-1991) en Lea Dasberg (1930-2018). Dasberg schreef over pedagogiek van de hoop en Bollnow over een optimistische ‘ochtendstemming’ van opvoeders. Het heeft dus pedagogisch geen enkele zin om te herhalen dat ouders het zwaar hebben. Ook een andere valkuil ligt op de loer in onze tij d van professionalisering en etikettering: onnodig problematiseren en medicaliseren. Laten we de stress en zorgen van ouders dus simpelweg serieus nemen. Wij hopen daarbij dat dit recente rapport bij draagt aan de investeringen die nodig zij n in een sterke pedagogische basis met lokale steunnetwerken en voorzieningen, waar ouders terechtkunnen en met elkaar in gesprek kunnen gaan.

In het rapport staat ook dat ‘de eisen die we stellen (aan ouderschap en opvoeden) zij n veranderd’. Dat raakt de kern. Kinderen zij n niet ingewikkelder geworden, en ook de ouders niet kwetsbaarder; de samenleving is steeds veeleisender geworden. Dat betekent dat oplossingen dus óók in die samenleving gezocht moeten worden – niet uitsluitend in het gezin. Dit nummer laat gelukkig zien dat er talloze mogelij kheden zij n om ouders te steunen en te begeleiden, waarbij veel auteurs inzoomen op de relatie tussen ouders en professionals.

Peter de Vries is duidelij k: in het onderwij s zij n ouders simpelweg ouders en dus geen vrienden of collega’s, en zeker geen tegenstanders. Maar, zo stelt José Koster, werken met ouders is complex en vraagt inzicht in ouderschap. Sonja Bouwkamp zoomt daarbij in op het belang van het persoon-zijn van de professional en Wim Goossens juist op het belang van ervaringsdeskundigheid van ouders. Verder ziet Johannes Mol de complexiteit van ouderschap tot uiting komen in de professionele omgang met stiefouders.

Vijf andere artikelen focussen op de steun vanuit sociale netwerken om gezinnen heen. Vier artikelen gaan daarbij niet of zij delings over het thema ouders: het interview van Bob Horjus en Annemiek van Vliet met Ahmed Marcouch, Philippe Noens en Jü rgen Jaspers over relationeel gezag, Charlot Lugtigheid over jongerenwerk en Freek Bucx en Mirjam de Klerk over de kracht van een betrokken omgeving. Veel ouders ervaren echter dat ze het zelf moeten kunnen en vragen daarom niet om hulp. Dat investeren in informele steun wél kan, laat Daphne Clement zien in een eerlijk portret van haar Ouderkringen.