Kinderen in diverse gezinsvormen

Een populaire website voor ouders kopte recent: Historicus: ‘Er zijn steeds meer alleenstaande ouders, waarom is het gezin dan nog steeds het ideaal?’ (Ouders van Nu, 2025). Deze titel suggereert twee zaken: alleenstaande ouders zijn geen gezin, en er bestaat zoiets als ‘het’ gezin. In de praktijk groeien kinderen echter op in veel verschillende gezinsvormen. Naast het zogenoemde ‘kerngezin’, waarin twee romantische partners samen hun (biologische) kinderen opvoeden – en waarnaar ‘het gezin’ in de titel hierboven waarschijnlijk verwijst – groeit ongeveer een op de vier kinderen (23%) op in een eenoudergezin, een op de tien kinderen (9%) in een stiefgezin of samengesteld gezin, en een onbekend aantal kinderen in een regenbooggezin (Centraal Bureau voor de Statistiek, 2024a; 2024b). De Rijksoverheid definieert gezinnen al sinds de jaren negentig van de vorige eeuw inclusief en praktisch als ‘elk leefverband van een of meer volwassenen die verantwoordelijkheid dragen voor de verzorging en opvoeding van een of meerdere kinderen’ (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 1996). Bovendien is de samenstelling van gezinnen geen statisch gegeven: wie er precies bij de opvoeding en ontwikkeling van kinderen betrokken is, kan behoorlijk veranderen gedurende de levensloop van het gezin en de kinderen hierbinnen. Ouders scheiden, overlijden, en vinden al dan niet nieuwe partners met wie zij(in meerdere of mindere mate) de opvoeding delen. Volwassenen kunnen er daarnaast bewust voor kiezen om alleen een kind te krijgen en op te voeden, of juist met meer dan twee volwassenen. En ouders binnen gezinnen kunnen dezelfde genderidentiteit hebben (m/m, v/v) of verschillende genderidentiteiten (m/v/x).

Deze grote diversiteit in gezinsvormen wordt lang niet altijd weerspiegeld in wetgeving en in maatschappelijke opvattingen over gezinnen. Zo kan een kind in Nederland momenteel maximaal twee juridische ouders hebben. Pogingen om dit aan te passen stuiten op politieke en juridische weerstand.