Spiegeltje, spiegeltje aan de wand...
Het begon op haar elfde toen onze dochter van de ene op de andere dag in de spiegel keek en zichzelf afkraakte. Er zat geen rem meer op: ze had lompe benen, te dikke billen, te lange armen, te brede schouders, te veel beharing, te grote wenkbrauwen en te brede voeten. Dag in dag uit, en er kwam geen einde aan. Het is enorm ontwrichtend, als je in de puberteit komt en je alles zo ziet veranderen aan je lijf. Sommige onderdelen zijn nieuw, maar andere had je gewoon nooit eerder opgemerkt: lichamelijk ben je ineens als een toerist in een vreemde cultuur.
Vroeger hadden pubers alleen de spiegel. Tegenwoordig stellen jonge tieners hun onzekere vragen via internet aan een wereldwijd publiek: 'Zeg het maar, jongens: ben ik mooi of lelijk?'
Kan het kwaad? Ja, zeggen deskundigen. Vooral het feit dat ze inderdaad reacties krijgen, en dat die soms vreselijk zijn: 'Ja meid, zie het maar onder ogen: je bent lelijk. Waarom pleeg je geen zelfmoord?'
Depressie
De filmpjes verschillen sterk. Voor sommige tieners lijkt het een risicoloos spelletje: zij horen voortdurend dat ze zo knap zijn, dus dan is het een kick als ze dat via YouTube bevestigd krijgen. Maar er zijn er ook waarbij je maag samentrekt. Ook psycholoog Peter Nikken, hoogleraar mediaopvoeding (Erasmus Rotterdam) is er niet gerust op: 'Je kunt wel zeggen dat deze kinderen zélf bewust om reacties vragen, maar de kans is groot dat ze niet goed hebben nagedacht over de gevolgen. Het zou me niet verbazen als een depressie ten grondslag ligt aan dit gedrag. Als ouders zien dat hun kind dit doet, raad ik aan dat ze daarmee serieus rekening houden.'
Neem dat meisje dat onder de naam BeautifulAndProud post op YouTube. De filmpjes die ze kijkt, gaan allemaal over cosmetica: hoe maak je jezelf mooi. De focus op beauty culmineert in haar eigen video van veertig seconden: 'mensen zeggen dat ik lelijk ben, klopt dat? Zeg het maar!'
Verwijderen
Zou je tieners tegen zichzelf moeten beschermen door deze filmpjes te verwijderen? YouTube zal het niet doen: er wordt geen wet overtreden en je bent vrij om je daar te uiten zodra je dertien jaar bent. Maar de jonge vrouw Bree (BREEessrig op YouTube) probeert deze tieners te bewegen de filmpjes zelf te verwijderen. In haar filmpje http://youtu.be/6rSJ8MFlYYI spreekt ze hen ontroerend toe: heus, het komt goed, het zelfvertrouwen komt met de jaren en het leven wordt echt beter. Bij alle tieners plaatst ze een reactie, met verwijzing naar haar filmpje en de boodschap: houd ermee op, je vraagt verkeerde aandacht, echt, hier ga je je heus niet beter van voelen! Iedereen krijgt wel eens een nare opmerking, ga daar nou niet om vragen. Beter kun je op zoek naar de dingen van jezelf waarop je trots bent en slinger dat dan de wereld in via Twitter of Facebook. Vandaag nog!
De keerzijde van de idols-praktijk
De 'ben ik mooi' -filmpjes zijn een onwenselijk gevolg van de like-cultuur die Facebook introduceerde. Like me, like me! Prima voor volwassenen, die weten wat ze waard zijn, maar riskant voor tieners die nog moeten leren hoe hun angsten en onzekerheden te bezweren. Met deze manier sluiten de tieners naadloos aan bij de idols-praktijk, waardoor ze leren dat je er pas toe doet als anderen dat zeggen. Of je door mag of niet, hangt af van anderen: van een groot publiek en een genadeloze jury. Het is duidelijk welke boodschap onze kinderen nodig hebben: wat je dóet, mag je door anderen laten beoordelen, maar niet wie je bent. Het is aan ons dat verschil uit te leggen.
